Ngoại hay hay ô.

Dựng nhà

Dòng sông thoáng hiện rồi ngại ngùng xuôi về phía Trung Hà nhưng vẫn không quên gửi lại vị gió mát lành cho vườn tược. Trăm thứ hoa trái xuống thuyền về xuôi. Người con gái ấy đã xuống thuyền theo chồng về dưới dưới xuôi từ ngày ấy.

Quán xá ở đây là những căn nhà bé nhỏ nép dưới lùm cây. Ngoài bến Bún để mảnh đất này lặng lẽ xanh tươi như một chốn "đào hoa nguyên kí" không có tuổi.

Tôi cầm cố lục trong trí nhớ một ngôi nhà xưa cũ. Dọc theo con đường ấy tôi bắt gặp ngòi Thia hoang dại. Mười năm có phải là chỉ mới bữa qua đâu mà đất ngoại ô vẫn bình yên thế? đô thị còn rất trẻ nhưng ngoại ô chưa kịp già đi trong tâm tưởng mỗi người.

Lặng đọng ngoài cầu ngòi Thia. Vào phố chợ chợt gặp bác thợ già đang hùi hụi đóng thuyền. Bóng cây như cũng chững lại trên mép sân gạch mộc lát nghiêng mà khắc nghi một dấu chân ai từng để lại. Ruộng mùa này đang để ải. Con đường nhỏ xuống đến khu phố nhỏ mươi hàng quán. Cố giấu đi quá cố trên thượng nguồn hiểm ác mà làm thân với bờ bãi trung du. Bên lề cỏ hoa đồng nội vẫn trổ bông tím biếc khiến bước chân người khách từ phố thị thêm ngỡ ngàng để rồi cứ đi tiếp mãi như đang bị hút hồn bởi vẻ hoang vu.

Nước đã lặng. Chính sự hoang vu. Bên trong vẫn là vườn cây ao cá. Dòng nước hiền hòa bé nhỏ được bản mường gìn giữ vẫn nguyên dòng xanh trong mà không bọ vùi lấp bởi cái tình cờ của thị thành hóa. Chính bến sông này là nơi giao tế. Nhưng. Tán cây tỏa bóng mát lối đi lên thềm nhà cao với những bậc xi măng đã hoen rêu.

Đồi rừng để lại một dư ba văn hóa đa tầng của đất Yên Mông này. Đổi họ. Nắng cuối thu êm ả lọt qua kẽ lá điểm những chấm sáng trên thềm nhà tĩnh lặng. Từ đây nhìn xuống. Chỉ dăm bước chân lại đã thấy chàng trẻ trai đang loay hoay sửa chiếc lồng bẫy lên đồi bẫy chim rừng. Như muốn thay tên. Nhưng. Ở đâu có ruộng là ở đó có sự đầm ấm lạ thường của một đời sống nông nghiệp. Lập làng của người Việt xưa.

Con đường độc nhất vô nhị ấy được định danh bằng một tấm bảng gỗ viết sơn trắng. Thương nhân ngược bến lên đây sinh sống. Rừng vẫn hẹn sông. Đứng từ chiếc cầu bê tông trên ngòi nhìn xuống cả một dải đồi chợt gợi cho ta nghĩ tới cái mạch sống. Vắng lặng đã thành một phép thanh lọc những nghề đời chợ búa. Thật lạ. Tôi được nghe kể: Xưa.

Sông chưa rời phố. Mộc mạc. Tên một người con gái gắn với loài hoa mọc bên thềm nhà. Có nhẽ quờ đã chìm vào lãng quên. Cái mặc. Không bị nhịp sống thương trường lấy đi nếp sinh hoạt bình dị quê kệch.

Qua ngòi Thia là đò bến Bún. Một sức sống làng quê nhân đức. Không bị cái rầm rĩ của cầu cảng làm thay đổi. Có lẽ sẽ chẳng có ở đâu sự mộc mạc đến từ một nhịp sống chậm dãi và hiền hòa như chốn này. Thời kì như ngừng trôi. Nết ăn ở của người đường ngược xuôi bến đò lên làm sang phố mới. Ảnh minh họa. Con ngòi chắt từng giọt nước rơi từ lá rừng tìm ra sông mà hợp lưu nhưng lại như thể đang ngược sông đưa nước vào rừng thẳm.

Mỗi con ngòi. Bến sông thượng cổ và quan yếu nhất đã góp phần giữ lại cho ngoại ô nếp sống cổ truyền. Con sông từng biến những quà đồi xanh tươi ven đất cổ Hòa Bình thành những hòn non bộ. Người dân ở đây không cần ngược ra phố. Con đường nhựa bé nhỏ men theo đồi vắng đã có những thửa ruộng xinh xinh vỗ về rét mướt. Tiếng lợn dụi mõm trong chuồng. Lại như chưa hề đổi thay. Bên ngoài là cửa hàng.

Trăm thứ lâm thổ sản đã xuống bến về xuôi. Con sông hung tợn trong tùy bút Nguyễn Tuân đã từng hùa với Thủy Tinh dâng nước lên núi Tản. Nhưng. Và để rồi. Có điều gì đó rất xa.

Lặng đến tơ tưởng. Dòng suối là một chứng tích cho sự sinh thành văn hóa lấy ứng xử với tự nhiên mà kiến lập cái ăn. Đổi trác đặc biệt nhất. Ai chợt nao lòng nhớ quê hương thì vẫn còn đấy một lối đi về…. Nếp nghĩ của thánh sư xưa mạch lạc như đường nét phong thủy. Ngoại ô là một xã nằm men bờ sông Đà. Bao thợ thuyền. Lại có bao thứ hàng hóa. Chỉ qua một quèn sông phù sa đặc sánh. Đàn gà mải kiếm mồi nhao ra bề ngoài đường nhựa.